โรคไข้สมองอักเสบที่เกิดจากเชื้อไวรัสแจแปนนิส เอ็นเซฟาไลติส หรือเจอี พบมากในชนบทที่มีการทำนาและเลี้ยงสัตว์ เนื่องจากยุงพาหะมีแหล่งเพาะพันธ์อยู่ในนาข้าว และเชื้อไวรัสเจอี
ต้องเพิ่มปริมาณในสัตว์ เช่น สุกร ก่อนที่จะเข้าสู่ยุงและคน ผู้ป่วยส่วนใหญ่เป็นเด็กมีการแพร่กระจายของโรคออกไปทั่วทุกภาคของประเทศแต่การระบาดใหญ่ๆมักเกิดในภาคเหนือมากกว่า
ภาคอื่น ผู้ป่วยมีอัตราการตายสูงร้อยละ 20-30 สำหรับรายที่รอดชีวิตส่วนใหญ่จะมีอาการผิดปกติร่างกายและทางสมอง ยุงพาหะรำคาญ Culex tritaeniorhynchus แหล่งเพาะพันธ์
ที่สำคัญทีสำคัญที่สุด ได้แก่ นาข้าวหลังไถพรวน และหลุมดินที่เกิดจากลอยเท้าสัตว์ พบลูกน้ำชนิดนี้มากบริเวณทุ่งหญ้าที่ทิ้งร้างไว้ คูน้ำ ลักษณะน้ำของแหล่งเพาะพันธ์มีสีน้ำตาลหรือมี
คราบสนิมเหล็กที่ผิวหน้า การติดต่อ หมูเป็นรังโรคที่สำคัญ หมูที่ติดเชื้อ JE จะไม่มีอาการแต่มีเชื้อ JE ในเลือดเมื่อยุงไปกัดหมูในระยะนี้เชื้อจะเข้าไปเพิ่มจำนวนในยุงระยะนี้จะฟักตัวในยุง
ประมาณ 9-12 วัน เมื่อมากัดคนจะแพร่เชื้อเข้าสู่คนระยะนี้จะฟักตัวในคนสัตว์อื่นๆ ที่จะติดเชื้อ JE ได้แก่ ม้า วัว ควาย นก แต่สัตว์เหล่านี้จะไม่มีอาการมีแต่ม้าและคนเท่านั้น เมื่อได้รับเชื้อ
แล้ว ประมาณ 1 ใน 300-500 ของผู้ติดเชื้อจะมีอาการสมองอักเสบ หมูมีความสำคัญในวงจรการแพร่กระจายของโรคเพราะจะมีเชื้ออยู่ในกระแสเลือดได้นานกว่าสัตว์อื่นๆ จึงจัดว่าเป็น
amplifier ที่เป็นรังโรคที่สำคัญส่วนใหญ่จะพบโรคนี้ได้ในเด็กช่วงอายุที่พบบ่อยคือ 5-10 ปี และพบโรคนี้ได้ชุกชุมในฤดูฝน ระยะฟักตัวในคนประมาณ 5-15 วัน หลังจากถูกยุงที่มีเชื้อกัด
อาการและอาการแสดง ส่วนใหญ่ของผู้ที่ติดเชื้อจะไม่มีอาการมีเพียง 1 ใน 300-500 คนเท่านั้นที่จะมีอาการสมองอักเสบซึ่งจะเริ่มด้วยมีไข้ ปวดเมื่อยอ่อนเพลีย ต่อไปอาการปวดศรีษะ
จะมากขึ้น มีอาการอาเจียน ง่วงซึมจนไม่รู้สึกตัว บางรายอาจมีอาการเกร็งชักกระตุกด้วย อาจมีอาการหายใจไม่สม่ำเสมอในรายที่เป็นรุนแรงมากจะถึงแก่กรรมประมาณ วันที่ 7-9 ของโรค
ถ้าพ้นระยะนี้แล้วจะผ่านเข้าระยะฟื้นตัว ระยะเวลาของโรคทั้งหมดประมาณ 4-7 สัปดาห์ เมื่อหายแล้วประมาณร้อยละ 60 ของผู้ป่วยจะมีความพิการเหลืออยู่ เช่น อัมพาตแบบแข็งเกร็ง
(spastic) ของแขนขา มีพฤติกรรมเปลี่ยนแปลง มีสติปัญญาเสื่อม จึงนับว่าเป็นโรคที่มีความสำคัญทางด้านการแพทย์และการสาธารณสุขโรคหนึ่ง การป้องกัน 1.หลีกเลี่ยงไม่ให้ถูก
ยุงกัด ยุงนี้จะกัดเวลาพลบค่ำ 2.ไม่ควรเลี้ยงหมูในบริเวณใกล้บ้านที่อยู่อาศัย 3.ป้องกันโดยการฉีดวัคซีน 2 ครั้ง ห่างกัน 1 เดือน แล้วฉีดเพิ่มอีก 1 ครั้งหลังจากฉีดเข็มที่ 2 ได้ 1 ปี
ควรจะเริ่มให้วัคซีนนี้เมื่ออายุ 1 ปีครึ่ง พร้อมกับการให้ booster dose DTP และ OPV
การควบคุมยุงพาหะ โดยการพ่นหมอกควันเพื่อกำจัดยุงรำคาญที่เป็นพาหะนำโรคไข้สมองอักเสบนั้น ปกติจะทำการพ่นนอกบ้านและจะต้องพ่นเวลาหัวค่ำ
ตั้งแต่พระอาทิตย์ตกจนถึงเวลา 20.30 น.
