โรคเท้าช้างเป็นโรคติดต่อชนิดหนึ่ง โดยมียุงบางชนิดเป็นพาหะ สาเหตุเกิดจากพยาธิตัวกลมใน Super family Fiariidae มีอา
การสำคัญ คือ มีการอักเสบของต่อมน้ำเหลืองเป็นๆหายๆ ต่อมาอวัยวะส่วนปลายจากต่อมน้าเหลืองจะบวมโต และกลายเป็นภาวะเท้า
ช้าง(elephantiasis) ในที่สุด โรคเท้าช้างในประเทศไทยมี 2 ชนิด ชนิดแรกเกิดจากเชื้อ Brugia malayi มักมีอาการแขนขาโต
พบมากในบริเวณที่ราบทางฝั่งตะวันออกของภาคใต้ ตั้งแต่จังหวัดชุมพรลงไปจนถึงนราธิวาส โดยมียุงลายเสือ(Mansonia)เป็นพาหะ
ยุงชนิดนี้กัดกินเลือดของสัตว์และคน ชอบออกหากินเวลากลางคืนมีแหล่งเพาะพันธุ์ตามแอ่งหรือหนองน้ำที่มีวัชพืชและพืชน้ำต่างๆ
เช่น จอก ผักตบชวา แพงพวยน้ำ หรือหญ้าปล้อง ชนิดที่สองเกิดจากเชื้อWuchereria bancrofti มักทำให้เกิดอาการบวมโตของ
อวัยวะสืบพันธุ์และแขนขาพบมากในบริเวณภาคตะวันตกของประเทศไทยเช่น ที่อำเภอสังขละบุรี อำเภอทองผาภูมิ จังหวัดกาญจน
บุรี,อำเภอแม่ระมาด จังหวัดตากอำเภอละอุ่น อำเภอเมือง จังหวัดระนอง เป็นต้น ยุงพาหะนำโรคเท้าช้างชนิดนี้ได้แก่ยุงลายป่า
(Aedes niveusgroup) เพาะพันธุ์ตามป่าไผ่ ในโพรงไม้ และกระบอกไม้ไผ่ ปัจจุบันพบว่าเชื้อโรคเท้าช้างชนิด Wuchereria
bancrofti สายพันธุ์ที่นำเข้าโดยผู้อพยพจากชายแดนไทยพม่ามียุงพาหะหลายชนิดรวมทั้งยุงรำคาญ (Culex)ซึ่งเป็นยุงบ้าน
ที่พบได้ทั่วไป
วงจรชีวิต เมื่อยุงที่มีเชื้อพยาธิเท้าช้างระยะติดต่อกัดคน เชื้อจะเคลื่อนตัวออกจากส่วนปากของยุงมาที่บริเวณผิวหนัง ไชเข้าสู่
ผิวหนังตรงรอยยุงกัด และเข้าไปเจริญเติบโตเป็นพยาธิตัวแก่ในต่อมน้ำเหลือง มีระยะฟักตัว 3-9 เดือน จากนั้นพยาธิตัวผู้และ
ตัวเมียผสมพันธุ์กัน และออกลูกเป็นตัวอ่อนเรียกว่า ไมโครฟิลาเรียซึ่งจะออกมาอยู่ในกระแสเลือดเมื่อยุงมากัดก็จะรับเชื้อตัวอ่อนเข้า
ไปและเจริญเป็นพยาธิระยะติดต่อภายใน 1-2 สัปดาห์
อาการของโรค คนที่มีอาการมักจะเกิดจากการที่ถูกยุงที่มีเชื้อพยาธิเท้าช้างกัดซ้ำหลายครั้ง อาการในระยะแรกผู้ป่วยอาจมีไข้
ซึ่งเกิดจากการอักเสบของต่อมและท่อน้ำเหลืองบริเวณรักแร้ ขาหนีบ หรืออัณฑะเนื่องจากพยาธิตัวแก่ที่อยู่ในท่อน้ำเหลืองสร้างความ
ระคายเคืองแก่เนื้อเยื่อภายใน รวมทั้งมีการปล่อยสารพิษออกมาด้วย อาการอักเสบจะเป็นๆหายๆอยู่เช่นนี้ และจะกระตุ้นให้เกิดอาการ
บวมมากขึ้น หากเป็นนานหลายปีจะทำให้อวัยวะนั้นบวมโตอย่างถาวรและผิวหนังหนาแข็งขึ้นจนมีลักษณะขรุขระ
การป้องกันและควบคุมป้องกันและหลีกเลี่ยงไม่ให้ยุงกัดโดยนอนในมุ้งหรือห้องมุ้งลวดทายากันยุงควบคุมและกำจัดยุงพาหะโดย
พ่นสารเคมีกำจัดยุงตามฝาผนังบ้านกำจัดลูกน้ำตามแหล่งต่างกำจัดวัชพืชและพืชน้ำที่เป็นแหล่งเกาะอาศัยของลูกน้ำในแหล่งน้ำประ
ชาชนที่อยู่ในแหล่งระบาดของโรคเท้าช้าง อาจกินยาป้องกัน ได้แก่ Diethylcarbamazine (DEC) ติดต่อขอรับยาได้ที่ หน่วยงาน
สังกัดกระทรวงสาธารณะสุข
