โรคไข้มาลาเรีย เป็นโรคติดต่อที่มียุงก้นปล่องเป็นพาหะ จากการศึกษายุงก้นปล่องพบ 422 ชนิด ทั่วโลก แต่พบยุงก้นปล่องเพียง 40 ชนิด
ที่เป็นยุงพาหะหลัก ในประเทศไทยมีรายงานพบยุงก้นปล่อง จำนวน 72 ขนิด พบเป็นยุงพาหะหลัก 3 ชนิดพาหะรอง 3 ชนิด และพาหะสงสัย 4 ชนิด นิสัย
ยุงก้นปล่องจะออกหากินเลือดในเวลากลางคืนเวลาเกาะลำตัวจะทำมุมกับพื้นประมาณ 45 องศา บินออกหากินได้ไกลประมาณ 2 กิโลเมตร
1.ยุงพาหะหลัก [Primary Vector.] ได้แก่ยุงที่ได้รับการพิสูจน์ว่าเป็นพาหะนำเชื้อไข้มาลาเรีย มีความพร้อมต่อการรับเชื้อมาลาเรียสูงตรวจพบ
Sporozoite ในต่อมน้ำลายยุง ในกลุ่มนี้มี 3 ชนิดคือ
ยุงก้นปล่องมินิมัส [Anopheles minimus] แหล่งที่พบท้องที่ป่าเขา เชิงเขา ป่าบุกเบิกทำไร่ทั่ว ๆ ไป แหล่งเพาะพันธุ์ ได้แก่ ลำธารหรือลำห้วยที่น้ำไหลช้า ๆ แหล่งน้ำซับน้ำซึม ที่มีแสงแดดส่องถึง เป็นบางเวลา พบชุกชุมสูง ตอนต้นฤดูฝน มิถุนายน-กรกฎาคม ปลายฤดูฝน กันยายน-พฤศจิกายน
ชีวนิสัยอื่น ๆชอบกินเลือดคนมากกว่าเลือดสัตว์ ชอบกัดคนในบ้านและเกาะพักในบ้าน ฤดูหนาวชอบกัดกินเลือด เวลา 18.00-19.00 น.ฤดูฝนและฤดูร้อนชอบ
กินเลือด เวลา 21.00-22.00 น.เป็นยุงพาหะนำโรคมาลาเรียที่สำคัญมากในปัจจุบัน
ยุงก้นปล่องไดรัส [Anopheles dirus] แหล่งที่พบ ท้องที่ป่าเขา สวนยาง ท้องที่ขุดพลอยในจังหวัดจันทบุรี ตราด สวนผลไม้ในภาคตะวันออกและภาคใต้แหล่งเพาะพันธุ์ เป็นแหล่งน้ำขังตามแอ่งหิน รอยเท้าสัตว์ รอยยางรถยนต์ ที่มีร่มเงาตามป่าทึบ และหลุมขุดพลอย เป็นต้นช่วงเวลาที่ชุกชุมมาก ฤดูฝน
ช่วงเดือน กรกฎาคม-กันยายน
ชีวนิสัยอื่น ๆ ชอบกินเลือดคนมากกว่าเลือดสัตว์ ชอบกินเลือดคนในบ้าน ชอบเกาะพักนอกบ้าน ช่วงเวลาเข้ากินเลือด เวลา 22.00-23.00 น.ในธรรมชาติ
พบ Sporozoite ในต่อมน้ำลายสูงถึง 8.7 % เป็นยุงพาหะนำโรคมาลาเรียที่สำคัญมากในปัจจุบัน
ยุงก้นปล่องแมคคูลาตัส [Anopheles maculatus] แหล่งที่พท้องที่ป่าเขา เชิงเขา ป่าบุกเบิกทำไร่ทั่ว ๆ ไปแหล่งเพาะพันธุ์ ได้แก่ ลำธารหรือลำห้วยที่น้ำไหลช้า ๆ แหล่งน้ำซับน้ำซึมที่มีแสงแดดส่องถึง เป็นบางเวลาพบชุกชุมสูง ตอนต้นฤดูฝน มิถุนายน-กรกฎาคมปลายฤดูฝน กันยายน-พฤศจิกายน
ชีวนิสัยอื่น ๆ ชอบกินเลือดคนมากกว่าเลือดสัตว์ ชอบกินเลือดคนในบ้าน ชอบเกาะพักในบ้าน ฤดูหนาวชอบกัดกินเลือด เวลา 18.00-19.00 น.
ฤดูฝนและฤดูร้อนชอบกินเลือด เวลา 21.00-22.00 น.เป็นยุงพาหะนำโรคมาลาเรียที่สำคัญมากในปัจจุบัน
2.ยุงพาหะรอง [Secondary Vector.] ได้แก่ที่สงสัยอาจเป็นพาหะนำเชื้อมาลาเรียได้ ตรวจพบ sporozoite ในต่อมน้ำลายยุง แต่มีบทบาท
แพร่เชื้อน้อยกว่ายุงพาหะหลัก กลุ่มนี้มี 3 ชนิดคือ
ยุงก้นปล่องซันไดคัส [Anopheles sundicus] ยุงก้นปล่องอโคไนตัส [Anopheles aconitus] ยุงก้นปล่องซูโดวิวโมไร [Anopheles pseudowilmori]3.ยุงพาหะสงสัย [Suspected Vector] ได้แก่ยุงที่สงสัยว่าอาจจะแพร่เชื้อมาลาเรียได้ในบางสถานการณ์ กลุ่มนี้มี 4 ชนิดคือ
ยุงก้นปล่องฟิลิปปินส์เนนซีส [Anopheles philippinensis] ยุงก้นปล่องบาร์บิรอสตริส [Anopheles barbirostris] ยุงก้นปล่องแคมเพสตริส [Anopheles campestris] ยุงก้นปล่องคิวลิซิเฟซีส์ [Anopheles culicifacies]ยุงก้นปล่องมีวงจรชีวิตแบบสมบูรณ์ีมี 4 ระยะ ไข่ ลูกน้ำ ดักแด้ และตัวแก่ ดูเหมือนกับยุงทั่วๆไป
